ستوکسیمب یا ستوکسیماب | اربیتوکس | Cetuximab – Erbitux

ستوکسیمب (Cetuximab) که با نام تجاری اربیتوکس (Erbitux) شناخته می‌شود، یکی از داروهای بیولوژیک مورد استفاده در درمان هدفمند سرطان است. این دارو یک آنتی‌بادی مونوکلونال است که با هدف قرار دادن گیرنده فاکتور رشد اپیدرمی یا EGFR، رشد و تکثیر برخی سلول‌های سرطانی را مهار می‌کند.

ستوکسیمب در درمان بعضی از سرطان‌ها، از جمله سرطان سر و گردن و برخی موارد سرطان کولورکتال استفاده می‌شود. انتخاب این دارو به نوع سرطان، مرحله بیماری، وضعیت عمومی بیمار و نتایج آزمایش‌های مولکولی بستگی دارد.

ستوکسیمب برای چیست؟

اربیتوکس ممکن است در شرایط مشخص پزشکی برای موارد زیر تجویز شود:

• درمان برخی سرطان‌های سلول سنگفرشی سر و گردن
• استفاده همراه با پرتودرمانی در بعضی بیماران مبتلا به سرطان سر و گردن
• استفاده همراه با شیمی‌درمانی در برخی موارد سرطان سر و گردن عودکننده یا متاستاتیک
• درمان برخی سرطان‌های کولورکتال پیشرفته یا متاستاتیک
• استفاده در سرطان کولورکتال دارای وضعیت مولکولی مناسب، مانند برخی تومورهای دارای RAS غیرجهش‌یافته
• استفاده در بعضی موارد همراه با داروهای ضدسرطان دیگر طبق نظر متخصص انکولوژی

ستوکسیمب برای همه بیماران سرطانی مناسب نیست. در سرطان کولورکتال، بررسی وضعیت ژن‌های KRAS و NRAS و گاهی سایر ویژگی‌های مولکولی تومور برای تصمیم‌گیری درباره مصرف دارو اهمیت دارد.

مکانیسم اثر ستوکسیمب

ستوکسیمب به گیرنده EGFR روی سطح سلول‌ها متصل می‌شود و مانع فعال شدن پیام‌های سلولی مرتبط با رشد، تقسیم و بقای سلول می‌گردد.

در برخی سلول‌های سرطانی، فعالیت بیش از حد مسیر EGFR باعث رشد سریع‌تر تومور می‌شود. با مهار این مسیر، ستوکسیمب می‌تواند:

• رشد سلول‌های سرطانی را کاهش دهد
• تکثیر و بقای سلول‌های توموری را مهار کند
• حساسیت بعضی تومورها به پرتودرمانی یا شیمی‌درمانی را افزایش دهد
• در برخی بیماران باعث کنترل یا کوچک شدن تومور شود

اثر دارو به ویژگی‌های زیستی و ژنتیکی تومور وابسته است و پاسخ همه بیماران یکسان نیست.

نحوه مصرف و تزریق اربیتوکس

ستوکسیمب به صورت تزریق وریدی و تحت نظارت تیم پزشکی تجویز می‌شود. این دارو نباید به‌صورت خودسرانه یا خارج از مرکز درمانی مصرف شود.

دوز و فاصله تزریق به نوع سرطان و پروتکل درمانی بستگی دارد. در برخی رژیم‌ها، درمان با یک دوز اولیه یا بارگیری شروع می‌شود و سپس دوزهای نگهدارنده در فواصل مشخص تزریق می‌شوند.

پیش از تزریق، پزشک ممکن است برای کاهش احتمال واکنش حساسیتی، داروی پیش‌درمانی مانند آنتی‌هیستامین تجویز کند.

• تزریق باید به‌آرامی و با پایش بیمار انجام شود.
• در طول تزریق، فشار خون، ضربان قلب، تنفس و علائم حساسیت بررسی می‌شود.
• در صورت بروز واکنش شدید، سرعت تزریق کاهش یافته یا درمان متوقف می‌شود.
• مقدار مصرف بر اساس سطح بدن، نوع سرطان و دستورالعمل متخصص تعیین می‌شود.

فراموش شدن نوبت تزریق

اگر بیمار نتواند در زمان تعیین‌شده برای تزریق مراجعه کند، باید با مرکز درمانی یا متخصص انکولوژی تماس بگیرد. زمان نوبت بعدی باید توسط تیم درمان تعیین شود و بیمار نباید برای جبران، دوز بیشتری دریافت کند.

عوارض احتمالی ستوکسیمب

عوارض ستوکسیمب ممکن است از خفیف تا شدید متغیر باشد. شدت عوارض به دوز، ترکیب داروهای ضدسرطان و وضعیت عمومی بیمار بستگی دارد.

• بثورات پوستی شبیه آکنه
• خشکی پوست
• خارش
• ترک خوردگی پوست
• التهاب اطراف ناخن
• زخم یا التهاب دهان
• اسهال
• تهوع یا استفراغ
• خستگی
• تب یا لرز
• سردرد
• کاهش اشتها
• تغییرات الکترولیتی، به‌ویژه کاهش منیزیم خون
• واکنش‌های مرتبط با تزریق

بثورات پوستی ناشی از ستوکسیمب

یکی از عوارض شناخته‌شده اربیتوکس، ایجاد بثورات پوستی در صورت، پوست سر، قفسه سینه یا پشت است. این ضایعات ممکن است شبیه جوش یا آکنه باشند و گاهی با خشکی، پوسته‌ریزی یا خارش همراه شوند.

بروز بثورات پوستی لزوماً به معنی حساسیت شدید نیست؛ اما باید توسط پزشک بررسی شود. پزشک ممکن است از کرم‌های مرطوب‌کننده، ضدالتهاب، آنتی‌بیوتیک موضعی یا خوراکی و سایر درمان‌های حمایتی استفاده کند.

بیمار نباید بدون مشورت پزشک داروی ضدجوش یا کرم‌های قوی پوستی مصرف کند.

واکنش شدید هنگام تزریق

ستوکسیمب می‌تواند در زمان تزریق یا مدت کوتاهی پس از آن باعث واکنش‌های حساسیتی شود. برخی واکنش‌ها ممکن است شدید و تهدیدکننده زندگی باشند.

علائم هشدار شامل موارد زیر است:

پشتیبانی تخصصی دارومارو

کارشناسان ما 24/7 آماده پاسخگویی به سوالات و دریافت نسخه‌های شما هستند

تماس فوری واتساپ ارسال نسخه آنلاین

ارتباط از طریق پلتفرم‌های پیام‌رسان

واتساپ تلگرام

پاسخگویی 24 ساعته | 7 روز هفته

• تنگی نفس یا خس‌خس سینه
• تورم صورت، لب‌ها، زبان یا گلو
• گرفتگی صدا
• کهیر گسترده
• سرگیجه شدید یا افت فشار خون
• غش
• درد یا فشار قفسه سینه
• تب و لرز شدید هنگام تزریق

در صورت بروز این علائم، تزریق باید فوراً متوقف یا طبق پروتکل مرکز درمانی مدیریت شود.

اختلالات الکترولیتی

اربیتوکس ممکن است باعث کاهش سطح منیزیم خون شود. کاهش منیزیم ممکن است همراه با کاهش پتاسیم یا کلسیم نیز رخ دهد.

علائم احتمالی اختلال الکترولیتی عبارت‌اند از:

• ضعف و خستگی غیرعادی
• گرفتگی عضلات
• لرزش
• تپش قلب
• اختلال ریتم قلب
• گیجی یا تشنج در موارد شدید

پزشک ممکن است پیش از شروع درمان و در طول دوره مصرف، سطح منیزیم، پتاسیم و کلسیم خون را بررسی کند.

عوارض قلبی و ریوی

در برخی بیماران، به‌ویژه افرادی که هم‌زمان داروهای دیگر ضدسرطان یا پرتودرمانی دریافت می‌کنند، احتمال بروز عوارض قلبی یا ریوی وجود دارد.

در صورت بروز تنگی نفس جدید، درد قفسه سینه، تپش قلب شدید، سرفه مداوم یا کاهش سطح هوشیاری، بیمار باید سریعاً توسط پزشک بررسی شود.

احتیاط‌های مهم قبل از مصرف

پیش از شروع درمان با ستوکسیمب، پزشک باید از موارد زیر مطلع باشد:

• سابقه حساسیت به ستوکسیمب یا داروهای آنتی‌بادی مونوکلونال
• سابقه واکنش شدید به تزریق داروهای بیولوژیک
• بیماری قلبی یا اختلال ریتم قلب
• بیماری ریوی یا تنگی نفس
• اختلال سطح منیزیم، پتاسیم یا کلسیم
• بیماری کلیوی یا کبدی
• مصرف هم‌زمان شیمی‌درمانی یا پرتودرمانی
• بارداری یا احتمال بارداری
• سابقه مشکلات پوستی شدید

تداخلات دارویی

تداخلات ستوکسیمب بیشتر به ترکیب آن با سایر داروهای ضدسرطان، پرتودرمانی و داروهای حمایتی مربوط می‌شود. فهرست همه داروها، مکمل‌ها و درمان‌های دریافتی باید به متخصص انکولوژی ارائه شود.

مصرف هم‌زمان با برخی داروهای شیمی‌درمانی ممکن است احتمال اسهال، سرکوب مغز استخوان، عوارض پوستی یا واکنش‌های تزریقی را افزایش دهد. تصمیم درباره ترکیب درمانی باید فقط توسط پزشک انجام شود.

مصرف در بارداری

ستوکسیمب ممکن است به جنین آسیب برساند. در صورت بارداری، قصد بارداری یا احتمال بارداری، پزشک باید پیش از شروع درمان مطلع شود.

زنان در سن باروری باید در طول درمان و برای مدتی پس از آخرین دوز، طبق توصیه پزشک از روش پیشگیری مؤثر از بارداری استفاده کنند.

مصرف در دوران شیردهی

مشخص نیست ستوکسیمب به مقدار قابل‌توجهی وارد شیر مادر می‌شود یا خیر. به دلیل احتمال عوارض جدی در شیرخوار، معمولاً توصیه می‌شود در طول درمان و مدتی پس از آخرین دوز، شیردهی طبق نظر پزشک انجام نشود.

مصرف در کودکان

ایمنی و اثربخشی ستوکسیمب در کودکان برای همه انواع سرطان به‌طور کامل مشخص نشده است. مصرف در سنین پایین تنها در شرایط تخصصی و با تصمیم تیم انکولوژی کودکان انجام می‌شود.

مراقبت از پوست در طول درمان

• از شوینده‌های ملایم و بدون عطر استفاده کنید.
• پوست را مرتب با مرطوب‌کننده مناسب مرطوب نگه دارید.
• از آفتاب شدید و سولاریوم دوری کنید.
• در بیرون از منزل از ضدآفتاب مناسب استفاده کنید.
• از کندن جوش‌ها یا خاراندن ضایعات پوستی خودداری کنید.
• در صورت ایجاد زخم، ترشح، درد شدید یا تب، پزشک را مطلع کنید.

پایش‌های لازم در طول درمان

پزشک ممکن است در طول درمان موارد زیر را بررسی کند:

• علائم واکنش‌های تزریقی
• وضعیت پوست و ناخن‌ها
• شدت اسهال و کم‌آبی بدن
• سطح منیزیم، پتاسیم و کلسیم خون
• عملکرد کلیه و کبد در صورت نیاز
• علائم قلبی و ریوی
• پاسخ تومور به درمان با تصویربرداری و آزمایش‌های لازم
• وضعیت مولکولی تومور در سرطان کولورکتال

نکات مهم هنگام درمان با اربیتوکس

• تمام تزریق‌ها باید در مرکز درمانی و تحت نظارت پزشک انجام شوند.
• هرگونه تب، لرز، تنگی نفس یا بثورات شدید را سریعاً گزارش کنید.
• مصرف مایعات کافی در صورت نداشتن محدودیت پزشکی اهمیت دارد.
• در صورت اسهال شدید، خطر کم‌آبی و اختلال الکترولیتی افزایش می‌یابد.
• بدون مشورت پزشک درمان را متوقف یا زمان تزریق را تغییر ندهید.
• از مصرف داروهای گیاهی یا مکمل‌های ضدسرطان بدون اطلاع پزشک خودداری کنید.
• مراقبت منظم از پوست می‌تواند به کنترل عوارض پوستی کمک کند.
• نتیجه درمان به نوع سرطان و ویژگی‌های تومور بستگی دارد.

مشخصات دارو

• نام دارو: ستوکسیمب یا ستوکسیماب
• نام انگلیسی: Cetuximab
• نام تجاری: اربیتوکس
• نام انگلیسی تجاری: Erbitux
• شکل دارویی: محلول یا کنسانتره برای تزریق وریدی
• گروه دارویی: آنتی‌بادی مونوکلونال ضد EGFR
• دسته درمانی: داروی ضدسرطان و درمان هدفمند
• کاربرد اصلی: برخی سرطان‌های سر و گردن و سرطان کولورکتال منتخب
• روش مصرف: تزریق وریدی در مرکز درمانی

جمع‌بندی

ستوکسیمب یا ستوکسیماب با نام تجاری اربیتوکس یک داروی هدفمند ضدسرطان است که با مهار گیرنده EGFR، رشد برخی سلول‌های سرطانی را کاهش می‌دهد. این دارو در بعضی موارد سرطان سر و گردن و سرطان کولورکتال با ویژگی‌های مولکولی مناسب استفاده می‌شود.

مهم‌ترین عوارض آن شامل واکنش‌های حساسیتی هنگام تزریق، بثورات پوستی شبیه آکنه، خشکی پوست، اسهال، خستگی و کاهش منیزیم خون است. درمان باید توسط متخصص انکولوژی انجام شود و پایش پوست، الکترولیت‌ها و علائم قلبی‌ریوی در طول دوره درمان اهمیت دارد.